Pag-anyaya, Pagtanggi at Pagsisiwalat: Pagsusuri sa “Anyaya sa Imperyalista” ni Ruth Elynia Mabanglo

Posted: August 12, 2011 in Kultura
Tags: , , , ,

PAG-ANYAYA, PAGTANGGI AT PAGSISIWALAT: PAGSUSURI SA “ANYAYA SA IMPERYALISTA” NI RUTH ELYNIA MABANGLO

ni John Clifford E. Sibayan

Napapanahon pa ring pag-aralan ang tulang “Anyaya sa Imperyalista” ni Ruth Elynia Mabanglo. Malikhain nitong naipapatimo sa mambabasa ang mahabang kasaysayan ng “espesyal na relasyon” ng bansang Pilipinas sa makapangyarihan at dambuhalang bansang Estados Unidos.

Gamit ang nosyon ng “paanyaya” o “imbitasyon,” ipinapakita ng tula kung paanong ang isang tila pala-kaibigang bansang tulad ng Estados Unidos ay mayroong mga hayag at di-hayag na motibo sa pakikipag-ugnayan sa maliliit at mahihirap na bansa tulad ng Pilipinas.

Mula sa mga elemento at katangian ng tula hanggang sa malalim at malawak na pagksain nito, masusuri sa mahabang tulang ito ni Mabanglo ang “kasaysayan ng pagkakaibigan” at “kasaysayan ng pandarahas” ng imperyalismong Estados Unidos sa bansang Pilipinas.

I. Mga Elemento ng Tula para sa Proyekto ng Pagsisiwalat

Ang mga elemento at katangian ng tula, tulad ng tauhan, tagpuan, tema at tayutay ay maingat na pinili at pinagsama-sama ni Mabanglo sa tulang “Anyaya ng Imperyalista” upang maisiwalat ang kaniyang proyekto ng pagsisiwalat. Paano ito naisagawa ni Mabanglo?

A. Tauhan

Dalawa ang pangunahing tauhan sa tula. Ang una ay ang mahirap na babaeng Filipinong makata, na siyang persona o boses na nagsasalita sa akda. Ang ikalawa naman ay ang mariwasang dayuhang lalaking patron, na siya namang kinakausap ng persona. Unang panauhan ang personang umigpaw sa tula, inilahad niya’t isinalaysay ang mga pangyayari at pag-uusap sa pagitan ng makata at ng patron. Naglarawan ito sa bawat kilos at galaw ng mismong nagsasalaysay ng mga pangyayari at ang tugon ng mismong pinapahatiran ng mensahe.

Nag-uusap o nagdadayalogo ang dalawang tauhan sa tula, sa pamamagitan ng mga “sipi ng pagtatalastasan” nila, sa paraang patula at direkta. Mapapansin na istratehiko ang pagpili ni Mabanglo sa dalawang tauhan: isang mahirap na babaeng Filipinong makata at isang mariwasang lalaking dayuhang patron. Isinisiwalat ni Mabanglo sa pamamagitan ng pagpili sa dalawang tauhang ito ang tinatawag na “binary opposites” o “magkakatunggali o magkakatapat na mga konsepto,” tulad ng (1) mahirap at mariwasa, (2) babae at lalaki, (3) Filipino at dayuhan, at (4) makata at patron.

Ang “binary opposites” na ito na taglay ng magkatapat na tauhan ay hindi lamang nagkataon, kundi “sinadya” ni Mabanglo, upang maisiwalat ang batayang mga pagtutunggalian o paglalaban na mamamasdan sa lipunan, laluna sa konteksto ng relasyon ng Pilipinas at Estados Unidos. Ang mahirap na babaeng Filipinong makata ay sumisimbolo sa Pilipinas, habang ang mariwasang lalaking dayuhang patron naman ay sumisimbolo sa imperyalistang Estados Unidos.

B. Tagpuan

Nagaganap ang pag-uusap ng dalawang tauhan sa pribadong espasyo ng mayamang patron. Naliligiran ang naturang espasyo ng mga mamahaling likhang-sining o painting na nilikha ng mga tulad ni Fernando Amorsolo, ng mga mamahaling bulaklak mula sa mga flower shop na ang pangunahing kliyente ay mayayaman, at ng iba pang kagamitan at pagkain na tanging ang maririwasa’t dayuhan lamang ang may kakayanang bumili’t magtaglay.

Kung kaya’t sa tula, makikitang ang mahirap na babaeng makatang Filipino ay nakaramdam ng alienasyon – hindi siya mapakali at nag-aalangan sa posisyong kaniyang kinaluluguran sa panahong iyon. Na kahit pa bumili siya ng bagong damit, nagpa-parlor, at naghanda para sa okasyon ng imbitasyong iyon, naramdaman pa rin niya sa huli na “hindi siya nababagay” sa sitwasyon at sa espasyong iyon.

Sa katunayan, sumisimbolo sa pyudal na pamamalakad at ang Filipino na nagpaunlak ng anyaya ng imperyalista sa isang piging na kung saan siya’y inusig at nadiskubre ang tunay na kulay at ang balintunang hangarin nito.

C. Paksa

Ang paksa ng tulang ito ni Mabanglo ay ang “espesyal na relasyon” sa pagitan ng mariwasang patron at ng mahirap na makata. Ang patron ay isang kliyente at taga-pinansiya, may pera kung kaya’t may kakayanang bumili ng mga “likhang-sining” at ng mga “obra maestro” o “magnum opus” ng mga alagad ng sining o artista. Sa kasong ito, ang inanyayahan ng patron ay ang mahirap na makata. Kung kaya’t mapapansin sa buong tula na ang paksa’y umiinog sa pagitan ng “espesyal na relasyon” ng patron at makata.

D. Tema

Ang tema ng tula ni Mabanglo ay pagsisiwalat sa mga pang-uuto at panunuhol ng imperyalismong Estados Unidos. Isinisiwalat sa tula na ang “imbitasyon” o “anyaya” ng imperyalista – kahit na pinapangalanan pang “espesyal na relasyon” o “pagkakaibigan” – ay sa aktwal nanghihingi ng “kapalit” at mayroong malalim na motibong pampolitika, pang-ekonomiya at pangkultura.

Ang nosyon ng imbitasyon o paanyaya, laluna’t nagmumula sa dominante’t higanteng sistema ng imperyalismo, ay ipinapakita ni Mabanglo bilang isang opresibo’t marahas na sistema na naniningil at naninipsip.

E. Mensahe

Mula sa paksa at temang itinatambol ng tulang ito ni Mabanglo, malinaw ang mensahe na nais iparating ng makata sa mambabasa. Na kung ang Pilipinas ay ang mahirap na babaeng makatang Filipino ay sinibasib at dinahas ng mariwasang lalaking dayuhang patron na nagrerepresenta sa imperyalismong Estados Unidos, ang kailangan nitong gawin ay lumaban at huwag sumuko sa pagkubabaw at dominasyon ng imperyalismo. Sa dulo nga ng tula, ang mga pinutol at kinain na mga daliri ng imperyalismong Estados Unidos ay muling tumubo at dumami – na nangangahulugan na ang mga makata, ang mga Filipino ay dapat magkaisa at hindi magpagupo sa mga patron at sa imperyalismo. Dahil napatunayan na sa kasaysayan na ang mga bansang pinakamahihirap at pinaka-inaapi at dinudusta ng imperyalismo ay ang mga bansang nagluluwal ng pinakamaraming bayani, na nakasandig sa sama-sama o kolektibong pagkilos laban sa mapang-api at mapagsamantala.

F. Tayutay

          Ang tayutay ay salita o isang pahayag na ginagamit upang bigyang-diin ang isang kaisipan o damdamin. Sinasadya ng pagpapayahag na gumagamit ng talinghaga o di-karaniwang salita o paraan ng pagpapahayag upang bigyang-diin ang kanyang saloobin.

Ilan sa mga tayutay na umiinog sa tula ay ang sumusunod at ilan lamang sa mga halimbawa nito ay nagsasaad ng pagkilos ayon sa tayutay na nabanggit:

Ang Metapora o Pagwawangis ay ang tiyak na paghahambing ngunit hindi na ginagamitan ng pangatnig. Nagpapahayag ito ng paghahambing na nakalapat sa mga pangalan, gawain, tawag o katangian ng bagay na inihahambing. Ito ay tinatawag na METAPHOR sa Ingles.

Ang mga bahagi ng tulang “Anyaya ng Imperyalista” ni Mabanglo na makikitaan ng metapora o pagwawangis ay ang sumusunod:

1.

Ulo’t galamay na lamang ako,

Buhay pa ri’t di namimiligro.

Tumatangging pahamig ang aking isip,

Sa mukha ko’y di puputla ang silahis.

Kuwadrong may pinta ang malay,

Paksa’y ako ring ayaw mamatay.

2.

Ang puson ang nagbibigay ng depinisyon,

Bahay-bata ang nagbubukas ng pagkakataon.

3.

Nililipatan ng talahib ang labi kong

Batingaw.

4.

Sa pait nakatanim ang aking pasya,

Sa asim nakahulma ang pagnanasa.

5.

Daliri ang ina ng madlang salita,

Daliri ang humuhugis niring talinghaga.

Ang Pagmamalabis o Hayperbole naman ay ang lagpas-lagpasang pagpapasidhi ng kalabisan o kakulangan ng isang tao, bagay, pangyayari, kaisipan, damdamin at iba pang katangian, kalagayan o katayuan. Ito ang ilan sa mga halimbawa mula sa tula ni Mabanglo:

1.

Noon kumatok ang alinlangan,

Ano ba ang dahil nitong hapunan?

Ngayong inihahambing ang sarili sa paligid,

Natastas ang tuwa ko’t balisa’y bumahid.

Naalala ang pluma at pangalang naiwan

Sa isang munting hapag ng upahang-silid.

Mula nga pala nang paanyaya’y dumating,

Langhap ng talinhaga’y nawala sa hangin,

Pinangaw ng pangarap ang makinilyang himig,

Nakipil na rin ang hiyaw ng dibdib.

2.

At ako’y nalibid sa isang iglap

Ng isang matalim na liwanag.

Isang magaang na koryente ang gumapang sa balat,

Sa bawat galaw ko’y humihigpit ang banat.

3.

Ulo’t galamay na lamang ako,

Buhay pa ri’t di namimiligro.

Tumatangging pahamig ang aking isip,

Sa mukha ko’y di puputla ang silahis.

Kuwadrong may pinta ang malay,

Paksa’y ako ring ayaw mamatay.

4.

Magsasawa’t mapapagod ka sa pagpanghal,

Mauutas akong ganap

Sa kirot,

Sa lumbay,

Ngunit poot ko’y yayabong,

Tutubong patuloy

Sa sinapupunan ng bumabangong laksang kamay–

Kaliwa’t kanan,

Pati mga paa kung minsan–

Susubo maging sa libu-libong mata’t bibig

Hanggang magtarak ng iba’t ibang tunog,

Ritmo at lirip

Sa milyun-milyong papel,

Hanggang magbangong kamao

Yaong di mabilang na mga kamay:

Sisikil sa ‘yo,

Sasakal,

Sasakmal.

Sa Pasukdol naman, makikita sa kabuuang daloy ng tula mula sa payak na simula patungo sa kasukdulan ng mga pangyayari sa loob nito, pinataas nito ang kamalayn ay kamulatang nakaigpaw sa akda na may kalakip na bisang pandamdamin.

II. Mahirap na Babaeng Filipinong Makata bilang Pilipinas

Upang mas mahusay na masuri ang imperyalismo ay marapat lamang na bigyan ito ng kahulugan sa pagpapalawak at pagtalakay ng kaalamang nakaigpaw sa tulang nabasa. Ang malalimang pagtalakay dito ay makatutulong upang masuri’t mahimay ang malaking kaugnayan nito sa kasalukuyang panahon. Kung susuriing mabuti, ang tula ni Ruth Elynia Mabanglo ay akma pa rin sa kasalukuyang panahon, laluna’t matindi at malalim pa rin ang impluwensiya ng Imperyalismong Estados Unidos sa politika, ekonomiya at kultura ng bansang Pilipinas.

Paano nga ba ang operasyon ng imperyalismo sa mga bansang sakop nito? Ayon kay Raymond Williams, ang imperyalismo ay “primarily a political system in which colonies are governed from an imperial centre, for economic but also for other reasons held to be important, then the subsequent grant of independence or self-government to these colonies can be described, as indeed it widely has been, as ‘the end of imperialism’. On the other hand, if imperialism is understood primarily as an economic system of external investment and the penetration and control of markets and sources of raw materials, political changes in the status of colonies or former colonies will not greatly affect description of the continuing economic system as imperialist. (1983, 159-160)

Nangangahulugan ito na ang imperyalismo ay isang malaki, malawak, dominante at kumukubabaw na sistema sa lahat ng larangan kabilang ang politika, ekonomiya at kultura. Ang pananakop ng mga imperyalistang bansa, sa aktwal, ay kakikitaan ng paggamit ng pisikal na karahasan, politikal na manipulasyon, pag-establisa ng kontrol sa merkado, at pagtataguyod ng isang burgis at neokolonyal na kultura. Ito mismo ang operasyon ng imperyalismo sa mga bansang sakop nito. Paano ito nakikita sa Pilipinas, bilang neokolonya o sakop ng imperyalismong Estados Unidos? Paano ito naisiwalat ng tula ni Mabanglo?

Mapipiga sa bawat saknong ng tulang “Anyaya ng Imperyalista” ni Mabanglo ang mga hakbang, tunguhin, aksiyon, porma, istruktura, at iba pang katangian ng relasyon ng Imperyalismong Estados Unidos sa bansang Pilipinas. Sa literal na lebel, ang persona – o ang tinig na nagsasalita sa akda o tula – ay isang makatang babae, habang ang kinakausap naman ng persona ay isang marawisang lalaking dayuhang patron. Sa ikalawang lebel ng kahulugan, nagsisilbi ang tula bilang politikal na alegorya: ang persona o ang makatang babae sa tula ay nagrerepresenta sa bansang Pilipinas at ang marawisang lalaking dayuhang patron ang Estados Unidos / Imperyalista.

Mainam ngayong suriin ang tula ni Mabanglo sa pamamagitan ng pagbibigay-pokus sa bawat saknong. Dahil ang bawat saknong ng tula ay saknong ng pagsisiwalat.

Ipinakita sa tulang “Anyaya ng Imperyalista” ni Ruth Mabanglo ang isang kambas na patuloy na pagmamanipula’t pang-uusig ng mga imperyalista sa kanilang mga binabansot na bansa gaya ng Pilipinas. Sa unang saknong ng tula ay inilarawan nito ang isa sa batayang hakbang ng makapangyarihang sistema ng imperyalismo ay mayroong dalawang anggulo mula sa paanyaya’t pagbabanta:

Mahigpit ang paanyaya mo,

Ang di pagdalo maaaring ipagtampo.

Sabi ng tarheta, huwag na hindi dumating

Kinabukasan mo ang isa sa mga hain.

Habol pang sulat nagsasabing

Akung-ako lamang ang panauhin.

Naniwala ako, kinilig pa mandin,

Sa wakas, isang mariwasa ang nakapansin.

Paanyaya ito sa puntong unti-unting iginuguhit ng mga imperyalista ang ugnayan sa mga maliliit na bansa na sa tingin nila’y kaya nilang manipulahin mula sa pangangailangan nito at pagbibigay ng mga kakarampot na limos sa mga ito upang masabing ganap ang kanilang paanyaya. Pagbabanta sa punto ng paglihis sa politikal at ekonomikal na daloy ng bansa mula sa kontrolado’t pagmamanipula sa bawat aspekto nito.

Halimbawa sa sinabi ng dating pangulo ng Estados Unidos na si George W. Bush sa panahon ng panggigiyera nito sa bansang Afghanistan, “…it’s either you are with us or against us in this global war against terror.” Mula sa mga katagang ito na binitiwan ni Bush ay makikita ang isang pagbabanta at senyales na kanilang pananakot sa mga hindi makikiisa sa kanilang hakbang. Makikita rin ang layunin ng Estados Unidos sa pagpalaganap ng pagbabanta sa lahat ng nais lumaban at tumaliwas sa kanilang layunin. Sa kabilang banda naman ay makikita ang kanilang mala-teroristang pamamaraan sa pamamagitan ng digmaan.

Mula sa saknong sa ibaba ay makikita kung paano pinaghandaan ng Filipino ang paanyaya ng imperyalista at nilayon na mag-ayos nang husto upang hindi ito mapintasan at mapagtakpan ang tunay na kalagayan nito at abutin ang lebel ng imperyalista sa pagiging makapangyarihan at pagtangkang umangkop sa pamantayan ng dayuhan at dominante:

Bumili ako ng bagong damit,

Nakipagtipan sa meyk-ap artist:

Sa suot at ayos, kailangang ‘da bes’

Upang di mapintasan ng pinoprospek.

Tinitingnan ng Filipino ang kanyang sarili bilang mababang uri lalo na sa mata ng dayuhang imperyalista. Mula sa paghahanda sa mga linyang “Bumili ako ng bagong damit, / Nakipagtipan sa meyk-ap artist: / Sa suot at ayos, kailangang ‘da bes’,” ay maaaring maiangkla ang “artipisyal na pagpapaganda” ng bansa para sa mga “Official State Visit” ng mga imperyalistang bansa at para sa paghikayat ng “Foreign Investors” o mga dayuhang mamumuhunan. Ang manipestasyon ng mga artipisyal na pagpapagandang ito ay mababanaagan sa pagdebelop ng mga lokal na turismo, “urban facelifting” tulad ng demolisyon sa mga maralitang tagalungsod, pagpapaalis sa mga “illegal street vendor,” at iba pang “pisikal na paglilinis” ng lungsod, nayon at bansa sa kabuuan.

Ay siyanga pala, siya ang bos ng kompanya,

Tira ako nang tira’y di n’yo pa kilala.

Hanep sa yaman, huwag mong isnabin,

Ang daming asyenda, katakut-takot ang bilding.

Balita ko pa, nakasawsaw siya,

Sa mga konsesyon ng gobyerno sa abono at troso.

Ipinapakita sa saknong sa itaas na ito ang ugnayan ng imperyalista sa ating gobyerno na parehong magkakuntsaba sa lahat ng transaksyon mula sa lupa hanggang sa negosyo. Kung atin din titingnan sa kabilang banda ang Pilipinas ay mayroong “foreign land ownership” ang mga hacienda ay napapabilang dito mula sa hekta-hektaryang lupain sa Pilipinas na maaari nilang masakop at makamkam at imbes na mapunta sa ganansya ng mamamayan lalo na sa mga magsasaka na ganap na may pangangailangan dito. Ang katagang “katakut-takot ang bilding” naman ang sumisimbolo ng pagbaha ng mga dayuhang negosyo habang nananatiling atrasado ang mga lokal na industriya. Nagpapamalas ito ng primaryang lohika ng imperyalismo: ang pandaruyahan ay para sa pagkakamal ng super-ganansya at super-tubo. Sa mga linyang “Sa mga konsesyon ng gobyerno sa abono at troso,” ay makikita ang mahigpit na kapit at impluwensya sa pagitan ng mga dayuhang kapitalista at ng lokal na pamahalaan. Nirerepresenta at isinisiwalat ng linyang ito ang pagkubabaw ng imperyalismong Estados Unidos sa transaksyong komersyal ng lokal na pamahalaan. Hindi na nakapagtataka, kung gayon, na may malakas na boses at malakas na tulak ang imperyalismo sa mga programang ipinatutupad ng gobyerno: halos lahat ay patungo sa direksyon ng pagsisilbi sa interes ng imperyalistang globalisasyon tulad ng pagkalakal ng murang lakas-paggawa.

Bigyang-tuon naman ang mga sumusunod na saknong:

Kaya naman nang hapong dumating ang anyaya,

Puso’t isip ko’y naging alisaga.

Inilibot ako ng libong lirip,

Nagumong mabuti sa pananabik;

Ang pobre talaga kung dinadangal

Wisyo’y tumitiwalag sa katawan.

Sa silakbo ng tuwa, katwira’y nauutas

Umaalindog ang pagkapahat.

 

Sumapit ang hapunang sa kalendaryo’y nahunos,

Inukilkil ako ng telepono’t relos–

Hinuhugot ko ang buntonghininga

Hangga’t di nararating ang pook na pinetsa.

At naroroon na nga siya,

Tunay na maginoong may papiyesta.

Tumayo siyang gaya ng nararapat,

Ang panauhin, sinalubong agad.

Iniabot ang palad sa aking naglilipak,

Halos tumakas ang aking ulirat.

Mula sa mga linyang “Ang pobre talaga kung dinadangal, / Wisyo’y tumitiwalag sa katawan. / Sa silakbo ng tuwa, katwira’y nauutas, / Umaalindog ang pagkapahat.” Inilalarawan sa mga katagang ito na sinisilaw ng mga imperyalista ang mamamayan sa mga “State side” na mga produkto upang mas lalong paigtingin ng mga imperyalista ang kalakal at mga “surplus products” o labis na produkto ng mga kapitalista ng kanilang bansa. Sa ganang ito ipinamamalas ng mga kapitalista sa pamamagitan ng mga imperyalista ang kanilang labis na tubo at ganansya sa bawat produktong itinatapon sa mga bansang kanilang binabansot. Bulod pa sa mga “state side” at “surplus products” ay inilalantad din ng mga imperyalista ang kanilang mga pamantayan sa pagbuo ng mga parametro sa pagpili ng mahuhusay na personalidad at mga pamantasan sa mundo na ipinapakita ang lutang na pag-iisip sa pamamayagpag ng pamantasanna binuo mismo ng mga imperyalista upang maipakita at maipamalas sa mundo na kahit sa laranagan ng edukasyon sila ang dominante at nangingibabaw.

Sa kanyang sanaysay na “Kalagayan ng Sining at Kultura sa Panahon ng Globalisasyon,” sinabi ni Jennifer Padilla na “Ang pamantayan ng U.S., hindi lamang sa pulitika at ekonomya, kundi maging sa kulturang kolonyal ang nagiging sukatan kung ano ang mahusay at hindi para sa mga Pilipino. Sa kulturang burges, ang sining ay kalakal at ang mga tao ay palengke na pwedeng manipulahin para higit na pagtubuan. Pinapanatiling mangmang, kimi at palaasa sa “swerte” at sa kawanggawa ang masang bihag ng kulturang pyudal. Sa tulong ng dominanteng kulturang ito, nagiging mas madali ang patuloy na pagkontrol at pagsasamantala ng mga dayuhan at iilan sa sambayanang Pilipino.”

Malinaw sa pahayag ni Padilla, kung gayon, na pinatitingkad ng Estados Unidos ang kanilang mga “band-aid solution,” “token services and awards” at iba pang “short term,” artipisyal at panandaliang solusyon at pangangailangan ng mga mamamayan mula sa pang-uuto ng mga imperyalista. Sa pamamagitan nito ay sinasanay ng mga imperyalista ang mga Filipino sa mga ilusoryo at hungkag na mga bagay, hakbang at programa upang ipagwatak-watak nito ang mamamayan. Nililihis nito ang mamamayan mula sa landas ng kolektibong pagkilos tungo sa indibidwalistiko at makasariling landasin.

Pansinin naman ang pagsisiwalat sa imperyalismo sa mga sumusunod na saknong:

Kayganda, kayrangya, ng buong paligid,

Ang loob ng silid, tila panaginip.

May nakasabit na Amorsolo’t Manansala,

Puro ‘orig’, hindi kopya.

May lilok na Navarro, Saprid at Joya,

Esperenza’t Bechaves ang mga bulaklak na nagdipa.

Nakatuksedong itim ang aking host,

Pakiramdam ko sa sarili’y dumi sa sulok.

 

Noon kumatok ang alinlangan,

Ano ba ang dahil nitong hapunan?

Ngayong inihahambing ang sarili sa paligid,

Natastas ang tuwa ko’t balisa’y bumahid.

Naalala ang pluma at pangalang naiwan

Sa isang munting hapag ng upahang-silid.

Mula nga pala nang paanyaya’y dumating,

Langhap ng talinhaga’y nawala sa hangin,

Pinangaw ng pangarap ang makinilyang himig,

Nakipil na rin ang hiyaw ng dibdib.

Dahil sa pag-aasta ng mga imperyalismo na sila’y dominante ay pilit nilang pinaniniwala ang mga bansang kanilang nililinlang sa pagbabandera ng kanilang kakayahan at kapangyarihan sa pagtatakbo ng alinmang makinarya sa aspektong politikal, ekonomiya’t sosyal na ugnayan. At dahil doon ay nagkakaroon ng “Global Monopoly” o Monopolyong Pandaigdigan sa punto na pinaghahati-hatian lamang ng mga iilang imperyalistang bansa ang mga sinasakop nilang maliliit at mahihirap na mga bansa. Sa linyang “Kayganda, kayrangya, ng buong paligid, / Ang loob ng silid, tila panaginip. / May nakasabit na Amorsolo’t Manansala, / Puro ‘orig’, hindi kopya. / May lilok na Navarro, Saprid at Joya, / Esperenza’t Bechaves ang mga bulaklak na nagdipa. / Nakatuksedong itim ang aking host, / Pakiramdam ko sa sarili’y dumi sa sulok.” Sa mga katagang ito ay ipinapakita ang mga nabanggit, at sa napakaraming pagkakataon ay minamaliit nito ang kakayanan ng mga bansang kanilang nasakop na lumaban sa kanilang mga polisiya’t patakaran at sa halip ay makuha nila ang ganansya ng mga ito para sa pansariling interes ng mga imperyalista. Ipinapakita rin ng mga linyang ito ang malaking kaibahan sa estado ng pamumuhay at estado ng uring panlipunan ng imperyalistang Estados Unidos at ng Pilipinas. Ang mga pamumutaktik ng mga avant garde (o “mataas na sining”) sa espasyo ng imperyalista, tulad ng mga painting nina Amorsolo’t Manansala, ay pagpapamalas ng “social division” at malaking agwat ng nakatataas at nakabababa. Gayundin, nirerepresenta ng mga bulaklak mula sa mga flower shop ng Esperanza at Bechavez, mga kilalang flower shop na ang kliyente ay ang elite o naghaharing uri, na mamahalin ang mga bulaklak, at kung gayon, ay mariwasa ang nakabibili nito. Nakakaramdam ng alienasyon ang bansang Pilipinas – ang makata – sa mga palamuti at espasyong ito.

Ngunit sa kabilang banda makikita pa rin na mayroong namumulat sa mga ganitong porma ng pang-aabuso’t pang-uuisg ng mga imperyalista sa kanilang mga pamamaraan. Dahil sa anumang anggulo natin tignan may ganap at direkta pa ring naapektuhan sa lahat ng ito. Ito ang masa na siyang nakakaramdam ng pagtitipid, kasalatan o kakapusan, pang-aabuso, at walang tinig sa pagsambit ng alinmang karapatang mismong nilalabag ng gobyernong umiiral.

“Maupo ka,” sabing magiliw nitong ginoo

Na may lagda’t salitang ipinanganganino.

Samsam ng takot na ako’y sumunod,

Isa mang kataga’y di naibuntot.

“Magilas na magilas, kung ika’y manaludtod,

Ang daing ng dusta’y naihihimutok.

Lahat kaming kampante’t bantulot

Inuutas mo sa tahimik na puyos.”

Natulos ako sa pagkakaupo,

Nasulsihan ang labi’t mata’y iniyuko.

Dayuhan pala’y maalam sa tulain

Niring bayan kong alaga ng dilim.

Ipinapakita sa saknong na ito ang paniningil ng patron / Imperyalista sa babaeng makata / Pilipinas sa kanyang pagtuligsa sa pamumuno ng patron / imperyalista gamit ang panulat. napakarami ng nailathala at nailimbag na mga akda hinggil sa mga imperyalista mula sa pagpupumilit ng kanilang mga polisiya na patuloy na bumubusabos sa nasyonalismong umiigpaw sa bansa na nagbibigay identidad o pagkakakilanlan.

Noon nasalab ng tanto ang puso,

Ito’y paanyayang kinulit ng kuro.

Para namang nabasa ang isip,

Sabi mo’y huwag akong pahamig sa inip.

“Ang totoo,” pagtatapat mo,

“Matagal na akong hanga sa ‘yo.

May salansan ka ng salitang talagang pambihira.

Pumapangit na lalo ang pangit,

Nasusulsulan mo ang dapat magalit.

Tuwang-tuwa ako sa iyo noong una,

Okey lang, ‘ikako, kung may kumakasa.”

Kalkulado ang tinig ng may-paanyaya,

Tinatabsing ang dugo kong nawalan ng sigla.

 

 

Nagkakanulo ang tinig ng ginoo

Ginigiyagis ako hanggang buto.

“Sabi nila, kayong mga Pinoy, okey makisama,

Kahit ipangutang, pakakanin ang bisita.

Marunong daw kayong mangutang ng loob,

Habambuhay nang nagbabayad, di pa makatagpos.

Dito ko ibinatay ang mabangong programa,

Bigyan ng dyanket ang kontra-kapitalista.

Ginawa kong totoo ang alamat ng snow,

Nakita mo ang New York at Chicago.”

 

Kumudlit sa gunita ang iniandot na biyaya,

Galing sa langit, iyon ang akala.

Ang langit pala’y itong kaharap,

Abot-mata’t abot-hawak

Ngunit di magagap ng diwang pahat.

Ibig kong noo’y hubarin ang danas,

Sabihin sa balat, limutin ang yakap

Ng mga kaibigang doo’y nahanap.

Ang bansang Pilipinas ay baon sa napakaraming utang panlabas. At dahil dito masasabi na kahit ang mga susunod na henerasyon ng ating salinlahi na hindi pa man din naluluwal sa mundong ibabawa ay mayroon ng pagkakautang sa imperyalistang ganid dala ng sinasabing “pagtugon sa pangangailangan” at “pagresolba” sa mga kakulangan nito. At dagdag pa riyan ang pagbibigay ng mga pabor o mga “special travels” at gayon din ay pinag-aaral nila ang mga ito sa pamamagitan ng mga scholarship grants ng mga imperyalista upang ihubog ang mga ito tungo sa “Americanization” o pag-adap sa kaisipang kanluranin.

Isa ito sa hakbangin ng mga imperyalista na magkaroon ng total transformation sa mga Filipino na lantakin ang kaisipan at kaalamang Amerikano upang mapadali at ganap na maipalaganap ang mga ito bilang layunin ng imperyalistang Estados Unidos sa bansang Pilipinas.

Tunay ngang nakinabang ang makatang babae sa biyayang inihatid o inihandog ng patron ngunit sa kabilang banda ay napagtanto ng babaeng makata na napakarami ang nagbago sa kanya mula sa kanyang salita, kilos at pananaw. Ang politika sa edukasyon mula sa paggamit ng wikang ingles bilang midyum sa pakikipagtalastasan at ipamunkadkad ang katagang “Universal Language” o wikang gamitin ng lahat na pilit isinusulsol ng mga imperyalistya sa bansa. Ang Pilipinas sa saloy ng wikang imperyalista ang siyang patuloy na kumikital sa diwang makabayan ng mga Filipino, mula sa pag-iisip na ingles na ang wikang gamitin sa pag-usbong ng globalisasyon at isawalang bahala ang market ng wikang Filipino sa larangan ng komunikasyon at intelektwalisasyon ng bansa tungo sa pag-unlad kaya naman dito pumapasok ang tinatawag na “misedukasyon.”

“Nguni’t ano ang ginawa mo?”

Patuloy ang imperyalista sa kanyang litanya.

“Binansagan mo akong kultura ng kubeta,

Isang lobong nakasuot-tupa.”

“At ang hapuna’y isang pakana?”

Kumakatok ang poot sa aking diwa.

“Di ba’t sa dyanket, ika’y nagpasasa?

Nagunit nang magbalik, di tumingala.

Sa aking bahay, limang buwan kang tumahan.”

Munti mang pasalamat, di ka naringgan.

Ang patuloy na pagpapanggap ng mga imperyalistang bansa sa pakikipag-alyado nito sa mga bansa kanilang nililinlang upang itawid ang kanilang sariling ganansya at patuloy na mapagsamatalahan ang mga ito na ayon sa kanilang dikta ay patuloy din ang kanilang paniningil ng sinasabing “utang na loob” mula sa mga artipisyal at panandalian nitong tulong at solusyon na may kalakip na ibang motibo.

“Dapat bang ipagpasalamat ang aking pagbabago?

Umuwi akong hindi na ako.

Panitikan mo ang iginuguhit ng aking panulat.

Dila ko’y pagkain mo ang hinahanap.

Pati ang wika kong dati’y matatas

Nakabuhol ang salita mong hindi ko mabaklas.

Anino kitang kinakaladkad

Naitatago lamang kung walang liwanag.

Kailangan kang puksain sa aking pagkatao,

Kailangang iwaglit ng aking anino.”

Umuusok ang halakhak ng ginoo,

Humigpit ang tikom ng aking kamao.

Sumipyo ang galit ng babaeng makata sa kanyang pagbabago na nais na niya nang pigtasin ang alinmang bahid pananaw ng imperyalismong hangarin sa kanyang pagkatao. Masasabi natin na sa kasalukuyang panahon any unti-unti at marahil ay hindi napapansin ng ilan ang pagtuturok ng imperyalismo ang kamalayang kano sa halos lahat ng aspekto ng bansa. dahil sa alam naman natin na hindi kailanman naglaan ng tenga ang Estados Unidos upang makinig ay samo’t saring pag-aaklas at boses ang naglipana sa bawat sulok ng bansa upang tutulan ang malawakang pagbabago ng pisikal na kaanyuan ng bansa tungo sa pagbabago ng kaluluwa nito bilang kapalit sa kamalayng Aemerikano. Sa linyang “Humigpit ang tikom ng aking kamao.” Isang pahiwatig ng paglaban na kailanman ang mamamayang nadusta at pinagkaisahan ay hindi papayag na manahimik na lamang mula sa labis at lantarang pambubusabos ng ibang dayuhan.

Ang pinakarurok ng paninimbulo ng pagsisiwalat sa tula ni Mabanglo ay masisipat sa mga sumusunod na saknong:

“Ngayo’y naloko mo na naman ako.

Alam na alam mo kung paano manghamak

Pagkat napipihong bituka’y sumasala

At ang ganitong anyaya’y mabibihira.

Alam mo ring ikasasanhi ng pagmamalaki

Dahil pinuno kang pumansin ng pulubi.”

Muli’y sumagot ang isang halakhak,

Nahahagkis ang dingding sa sobrang lakas.

Umilap ang mata ko sa pag-alab ng hangad,

Kailangang sa pagsubok ako’y lumagpas.

Tinakbo ko ang pinto, ngunit sumara,

Isang pindot lang ng remote ang aking pag-asa.

“Gahasa ba?” kinipil ko sa tinig ang kaba.

“Hindi na ako donselya!

Marami nang dayuhan ang nauna!

Naanakan na ako, hindi lang buko.”

 

“Sampu sampera. ‘Di ko papatusin

Kahit ka mamanata!”

At ako’y nalibid sa isang iglap

Ng isang matalim na liwanag.

Isang magaang na koryente ang gumapang sa balat,

Sa bawat galaw ko’y humihigpit ang banat.

Isang hapunan ang aking dinaluhan,

Ako pala ang pagkaing lalantakan.

 

Una akong nabiyak sa tiyan,

Lumuwa ang atay ng pangangailangan.

Nasiyahan mandin sa lumobong minudensiya,

Sinimulang panghalin ang apdo at bituka.

 

Sa pait nakatanim ang aking pasya,

Sa asim nakahulma ang pagnanasa.

 

Nagkulapol ang dugo sa kanyang bunganga,

Ang daliri’y basa ng laway ko’t luha.

Nililipatan ng talahib ang labi kong

Batingaw,

Nagtutundos ng krus

Ang pangarap na tumiwangwang.

Kagat dito, kagat doon,

Umabot siya hanggang puson.

Dapat siyang masiyahan,

Doon ako nagkapangalan.

 

Ang puson ang nagbibigay ng depinisyon,

Bahay-bata ang nagbubukas ng pagkakataon.

 

“Ito ang pinakamasarap na bahay,”

Namumuwalang huminto ang lalaki.

Ipinikit ko ang mga mata, kailangang

Igalang ang alaala.

Nakaukit sa dingding ng matris

Ang pumasong liyab, ang dumaang danas,

Talisuyong sa bungo’y tumarak

Nakalibing sa siwang ng buwanang danas.

 

Ulo’t galamay na lamang ako,

Buhay pa ri’t di namimiligro.

Tumatangging pahamig ang aking isip,

Sa mukha ko’y di puputla ang silahis.

Kuwadrong may pinta ang malay,

Paksa’y ako ring ayaw mamatay.

 

Saka binalingan ng mandarambong

Ang kanan kong kamay.

Hinlalaki’t hintuturo’y pinangos.

Umaringking ako sa sakit na sumudsod.

Ito na, ito na, ang aking krus.

Maginoong imperyalista!

Lahat na ng bahagi ko huwag lang ang kanang kamay,

Huwag lang ang nagsusulat na kamay!

 

Daliri ang ina ng madlang salita,

Daliri ang humuhugis niring talinghaga.

 

Hindi pa nga natatapos ang salita ko.

Isa pang hinlalaki’t hintuturo

Ang sa napangal na bahagi’y tumubo.

Ang dalawa’y muling kinagat,

Ang hinlalato’y isinama pa.

Ilang saglit lanmang at muling napalitan

Ang tatlong nilapang niya.

Nginangatngat ako ng kirot.

Sa utak, ang sakit, matinding sumusuyod.

Damang-dama kong napipigtas ang daliri,

Nililigis ng ngipin, dinuduhagi.

Wari’y naghahamon sa pagkasiphayo.

Mahihikayat na naman ang gutom na ginoo,

Bawat daliring bumukad

Kinakagat nang walang puknat.

Sa mga saknong na ito, isinisiwalat ang opresyon sa kababaihan mula sa patriyarkal at imperyalistang sistema. Masasabing ang makatang babae ang nagrerepresenta sa bansang Pilipinas na inilagay sa katauhan ng isang babae na nakadanas ng pananamantala, pambubusabos at pagyurak sa katauhan at dangal nito mula sa pyudal at mapanamantalang patron na lalaki na nagrerepresenta sa imperyalistang Estados Unidos. Dito makikita na ang bansang Pilipinas ay isang babae na binubusabos, pinagsasamantalahan, kinokontrol, dinuduhagi at dinudusta ng lalaking imperyalistang Estados Unidos.

Ang depiksyon ni Mabanglo sa Pilipinas bilang babaeng makata na kinokontrol ng lalaking dayuhang patron ay nakaangkla sa mahabang kasaysayan na tinatawag na “Inang Bayan,” simula pa sa konseptwalisasyon na ang Pilipinas ay Ina sa panahon ng paglaban nina Andres Bonifacio sa kolonyalismong Kastila. Kung noon, ang pagturan ng Katipunan sa Pilipinas ay “Inang Bayan” at ang mga mamamayan nito ay ang mga “Anak ng Bayan,” sa pagturan naman ni Mabanglo ang Pilipinas ay “Babaeng Makata” at ang mga daliri niya ay ang mga mamamayan – ang mga “Daliri ng Bayan” – na kung magsasama-sama ay magiging makapangyarihang kamay na lalaban sa imperyalismo. Bawat daliri, kapag nagsasama-sama at nagsanib, ay makapangyarihang puwersa na nililikha ng “Kamao ng Bayan” – ang pagkuyom ay alegorya ng pagkakaisa at pagsasanib-puwersa tungo sa kolektibong pagkilos para sa pagpapalaya ng bayan. Nangangahulugan ito na ang mga daliri ng babaeng makata – bilang representasyon ng Pilipinas – ay isang makasaysayang pagsandig sa kapangyarihan ng kababaihan bilang mga militante at anti-imperyalista – na ang babae ay may makasaysayang papel sa pagpapatagos ng mapagpalayang kaisipan at pagpapahayag ng mapagtimbuwal na pagkilos.

Mahusay itong sinasandigan maging sa sa sanaysay na “Isang Istorikong Pagtingin sa Paglaya ng Kababaihan sa Pilipinas” ni Juliet Delima. Sinabi ni Delima na “Ang babaeng Pilipino na nakapailalim sa lalaki sa pyudal-patriyarkal na sistema ay higit na dumanas ng panghahamak sa proseso ng pagiging kalakal sa ilalim ng paghahari ng monopolyong kapitalismong US. Ang mga babaeng napalaya sa parokyal na hanggahan ng asyenda ay naging kalakal sa kapitalistang pamilihan ng paggawa at gayundin sa kalakalan ng laman at dumanas ng diskriminasyon sa ekonomya. Pangkaraniwan na silang pinasasahod ng mas mababa at may mas maliit na oportunidad para sa empleyo.”

Sinasabi rito ni Delima na ang patuloy na pagmamaliit sa gampanin ng kababaihan ay isang litanya ng diskriminasyon at hindi ganap na paglaya ng mga babae na may malaking ambag sa panlipunang pagbabago. Inilarawan ang Pilipinas bilang isang babaeng sakal sa leeg ng lalaking Imperyalista na bumubusabos sa demokratiko nitong karapatan na maghayag, lumaban at magsiwalat ng alinmang bagay na may kritikal na pagsusuri na nakaangkla sa lipunan.

Dagdag pa ni Delima, “Sa kabila ng sinasabing panahon ng burges na demokrasya at paglawak ng pagkakataon para makapag-aral ang kababaihan, patuloy na ipinatutupad ang mga batas at kaugalian na may diskriminasyon sa kanila. Ang pyudal-patriyarkal na pananaw sa kababaihan bilang nakapailalim sa kalalakihan–pambahay na nakatalaga para pangalagaan ang tahanan at pamilya–at ang dekadenteng burges na pananaw sa kababaihan bilang kalakal na palamuti at may halaga sang-ayon sa kanilang pagiging kaakit-akit bilang mga bagay na panlalaki ay nagsanib para ipailalim ang kababaihan sa higit na diskriminasyon sa larangang pang-ekonomya. Ang ganito ring mga pananaw ang nagsasabi sa kababaihan na manahimik at batahin ang kanilang mga pagdurusa.” Ang pagtingin sa mga kababihan bilang instrumento o parausan ay isang landasin ng hindi pagkilala sa malaking ambag ng babae sa lipunan bilang tagapagbalanse at tagapagtaguyod, at bilang produktibong puwersang panlipunan.

Kung kaya’t mahusay na ipinahayag sa tulang “Anyaya ng Imperyalista” ni Mabanglo kung ano ang mapagpalayang gampanin ng kababaihan. Sa huling saknong ay malakas ang tinig ng pagpapalaya sa bansang Pilipinas at sa babae bilang mapagpalayang puwersa, na magluluwal ng marami pang puwersang panlipunang magpapalaya rin sa bayan:

Ginoo,

Walang katapusang paghihirap.

Walang katapusang hamong

Sa aki’y humahagilap.

Magsasawa’t mapapagod ka sa pagpanghal,

Mauutas akong ganap

Sa kirot,

Sa lumbay,

Ngunit poot ko’y yayabong,

Tutubong patuloy

Sa sinapupunan ng bumabangong laksang kamay–

Kaliwa’t kanan,

Pati mga paa kung minsan–

Susubo maging sa libu-libong mata’t bibig

Hanggang magtarak ng iba’t ibang tunog,

Ritmo at lirip

Sa milyun-milyong papel,

Hanggang magbangong kamao

Yaong di mabilang na mga kamay:

Sisikil sa ‘yo,

Sasakal,

Sasakmal.

Napakamakapangyarihan ng imaheng itinatak ng mga linyang ito! Na gaano man busabusin at aglahiin ng patriarkiya at imperyalismo ang babae at ang Pilipinas, hindi susuko ang babae at ang bayan, sapagkat ang “poot ko’y yayabong.” Napakaganda nitong ekspresyon ng pagpapalaya – na ang bayang inaapi ay bayang lalaban!

At tulad ng makasaysayang gampanin ng kababaihan – mula pa sa rebolusyonaryong tradisyon ng Inang Bayan – sa sinapupunan ng babaeng makata bilang Pilipinas ay luluwal at magbabangon ang “laksang kamay– / Kaliwa’t kanan, / Pati mga paa kung minsan– / Susubo maging sa libu-libong mata’t bibig /Hanggang magtarak ng iba’t ibang tunog, / Ritmo at lirip / Sa milyun-milyong papel, / Hanggang magbangong kamao / Yaong di mabilang na mga kamay: / Sisikil sa ‘yo, / Sasakal, / Sasakmal.” Nangangahulugan ito na mag-aalimpuyo mula sa sinapupunang inapi  ang napakaraming “anak ng bayan,” ang napakaraming “makata at manunulat ng bayan” na makikipagkaisa sa mga mardyinalisado’t inaaping uring panlipunan, upang sakmalin ang imperyalismo at upang palayain ang bayan.

Sa kabuuan, ang tulang “Anyaya ng Imperyalista” ni Ruth Elynia Mabanglo ay nagsiwalat na ang “imbitasyon” ng imperyalista ay laging mayroong “tali” at “kondisyon.” Ang imbitasyon ay paniningil at panlilinlang. Kung kaya’t ang marapat gawin, ayon sa mensahe ng tula, ay hubarin ang pang-uuto at utasin ang pagsasamantala. At higit sa lahat, ang tanging sa sama-samang pagkilos at kolektibong praxis mapagtatagumpayan ang pagnanais na maging maginhawa at malaya ang bayang inaanyaya ng imperyalista. Dahil ang pag-anyaya ng imperyalista ay pagpasok sa patibong, kailangang maging mapagmatiyag at kailang “tanggihan” ang imbitasyon.

Sanggunian:

Juliet De Lima. 2006. “Isang Istorikong Pagtingin sa Paglaya ng Kababaihan sa Pilipinas.” Inakses sa http://www.scribd.com/doc/28369372/Ulos-Hunyo-2006

Raymond Williams. 1983. Keywords: A vocabulary of culture and society. Revised edition. New York: Oxford University Press.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s